Türkmenistan

  • Coğrafi Konum

    Türkmenistan Cumhuriyeti Orta Asya’nın güneyinde, Hazar Denizi kıyısında yer almakta olup kuzeydoğusunda Özbekistan, kuzeybatısında Kazakistan, güneyinde İran ve güneydoğusunda Afganistan ile komşudur. 488,100 km’lik yüzölçümü ile bağımsız devletler topluluğunun en büyük dördüncü devletidir. Kara Kum çölü ülkenin %80’ini kapsamaktadır.

    Ülkenin başlıca üç nehri Ceyhun (Amudarya, 2.620 km), Tejen (1.150 km) ve Murgab (978 km) dır. Karakum kanalı 1.100 km uzunluğuyla tarım sektörü açısından hayati rol oynamaktadır. Nüfusun yarısı da kanal kıyısında yoğunlaşmıştır

    Başkent Aşkabat’ın da bulunduğu güney bölgesi deprem kuşağında yer almaktadır ve en son büyük deprem şehrin tamamının yok olmasına neden olan 1.948 yılındaki 8 şiddetindeki depremdir. türkmenistan haritası

  • turkmenistan_
    türkmenistan haritası
  • Temel Sosyal Göstergeler
    The Economist Intelligence Unit, Turkmenistan Country Report
    Nüfus 5,0 milyon
    Dili Türkmence
    Yönetim Biçimi Cumhuriyet
    Para Birimi Manat. (1$=2,85 Manat)
    Başkent Aşkabat
    Önemli Şehirler ve Nüfus Aşkabat (828 000), Türkmenabat (256 000), Daşoğuz (210 000)
    Yönetim Biçimi Başkanlık sistemi
    Yüzölçümü 488 100 km2
    İklimi Karasal
    Mesai Saatleri ve Günleri Pazartesi-Cuma 09.00-18.00 (Bazı devlet daireleri Cumartesi günü öğlene kadar da çalışmaktadır.)
    Türkiye ile saat farkı Yaz saati+2 saat, Kış saati+3 Saat
  • Başlıca şehirler başkent Aşkabat, Türkmenabat ve Daşoğuz’dur.

  • Siyasi ve İdari Yapı

    Türkmenistan Başkanlık sistemi ile yönetilen bağımsız ve tarafsız bir ülke olup, Devlet Başkanı Gurbanguly Berdimuhammedov’dur. Aralık 1999’da düzenlenen Halk Maslahatı’nda ebedi devlet başkanı seçilen Saparmurat (Niyazov) Türkmenbaşı’nın Aralık 2006’daki vefatından sonra 11 Şubat 2007 tarihinde yapılan seçimde %89 oy alan Berdimuhammedov 5 yıllığına Devlet Başkanı seçilmiştir. 2012 yılı şubat ayında yenilenen seçimlerde ise Devlet Başkanı Berdimuhammedov oy oranını arttırarak %97 oyla görevini sürdürmektedir. Türkmenistan Meclisi’nde seçimle belirlenmiş 125 üye görev yapmaktadır. Meclis üyeleri 5 yılda bir yapılan seçimlerle yenilenmektedir. Devlet üst yönetim organizasyonunda Bakanlar Kurulu üyesi ve Bakan olarak görev yapan 9 Devlet Başkanı Yardımcısı, 23 Bakan, 5 Bakan yetkisini haiz Komite Başkanı bulunmaktadır. Yürütmenin Başı Devlet Başkanıdır. Devlet Başkanı, aynı zamanda Başbakanlık görevini de yürütmektedir.

    Ülke, idari olarak 5 Vilayet’e ayrılmıştır. Vilayetlerde üst yönetim görevi Hekimler (Belediye Başkanı ve Vali) tarafından yürütülür. Vilayet sınırları içerisinde yerleşen Şehir ve Etraflar da yine Şehir Hekimi ve Etraf Hekimi tarafından Vilayet Hekimi’ne bağlı olarak yürütülür. Daha küçük yerleşim yerleri Geneşlikler ve Obalar, Arçınlar ve Birlikler tarafından yine Vilayet Hekimi’ne bağlı olarak yürütülür. Ülkedeki beş vilayet Ahal, Balkan, Daşoğuz, Mari ve Lebap vilayetleridir.

  • Nüfus ve İşgücü Yapısı

    Resmi olarak nüfus sayımı yapılmamakta ve nüfus verileri resmi olarak açıklanmamaktadır. Ancak, ülke nüfusu Economic Inteligence Unit tahminlerine göre 5 milyondur. Nüfusun % 28,9’u 0-14 yaş, % 66,9’u 15-64 yaş arasında, % 4,3’ü ise 65 yaş üzerindedir.

    Bağımsız Devletler Topluluğu içerisinde alan büyüklüğü açısından dördüncü sırada yer alsa da nüfusu oldukça azdır. Nüfusun %90’a yakını Türkmen olup diğer etnik gruplar Özbekler, Ruslar, Kazaklar, Tatarlar, Azeriler, Ermeniler ve Ukraynalılar’dır.

    Nüfusun % 89’u Müslüman’dır.

    Türkmenistan’da 12 Nisan 1993 tarihinden itibaren Kiril harflerinin bırakılması ve Latin harflerine geçilmesi kararlaştırılmıştır.

    Türkmen Türkçesi ülkenin resmi dilidir. Bunu yanısıra Rusça yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Türkmenistan’ın kuzeyinde de Özbek azınlıklar tarafından Özbekçe kullanılmaktadır.

     Turkmenistan_bayrak_

    Ülkede eğitime başlama yaşı 7 olup, ücretsiz olan zorunlu eğitim 10 yıldır. Okuma oranı % 98,8’dir.

    Sosyal Güvenlik Kanunu’na göre Türkmenistan’da emeklilik sistemi gönüllüdür. Emekli olmak isteyen kişilerin ücretlerden %2’lik bir kesinti yapılmakta olup, emeklilik yaşı erkekler için 62, kadınlar için 57’dir ve emekli olabilmek için erkeklerin 25 yıl, kadınların 20 yıl çalışmış olması gereklidir.

  • Doğal Kaynaklar ve Çevre

    Petrol, doğal gaz, sülfür ve tuz başlıca doğal kaynaklardır.

    Ülkenin önemli miktarda gaz ve petrol rezevleri bulunmaktadır. Başlıca gaz rezervleri ülkenin doğusunda yer alan Amuderya havzasında bulunmaktadır. Hazar Denizi yakınlarında da gaz rezervleri vardır. Türkmenistan, eski Sovyet Cumhuriyetleri arasında gaz rezervleri bakımından Rusya’dan sonra gelmektedir.

    Türkmenistan, hidro karbon sanayinin geliştirilmesi yönünde iddialı projeler ortaya koymaktadır. 2030 yılı itibarı ile doğal gaz üretiminin yılda 250 milyar metreküpe, ham petrol üretiminin ise yılda 110 milyon tona çıkarılması hedeflenmektedir.

    İhracat kapasitesinin ve ülkedeki iş ortamının yeterince gelişmemiş olması nedeni ile hidro karbon sanayinin gelişimi sınırlı düzeyde kalmıştır. Devlet Başkanı Berdimuhamedov yabancı şirketleri ülkenin boru hatları ağına yatırım yönünde ikna etmek için çalışmalar yürütmektedir. Çin ve İran’a doğal gaz ulaştırılmasını sağlayacak boru hatları 2009 yılı sonu, 2010 yılı başında faaliyete geçmiş olup, ülkenin doğal gazı için yeni destinasyonlar yaratmıştır.

    Su kaynakları verimsiz kullanılmıştır. Orta Asya’nın en uzun nehri Amuderya, Türkmenistan’ın doğusundan geçmektedir. Ülkenin güneyinde ise Tedzhen nehri akmaktadır. Ancak, bu nehirlerin ülkenin sınırlarında bulunmaları sebebiyle ülke topraklarının yalnızca % 3,5’i ekilebilir durumdadır. Tarımsal üretim neredeyse tamamen sulamaya dayanmaktadır. Hatalı sulama uygulamaları büyük miktarda su kaybına neden olmuştur. Hane halklarına ücretsiz su sağlanması da savurgan kullanım nedeni ile su kaynaklarının tükenmesinde etkili olmuştur.

    Toprağın ve yeraltı sularının tarımsal kimyasallar ve ilaçlarla kirlenmesi, Hazar Denizi’nde kirlilik, Amuderya nehrinin sulama amaçlı olarak yönünün değiştirilmesi sonucunda nehrin Aral Gölü’ne ikmal yapamaması ve çölleşme başlıca çevre sorunlarıdır.

    • Ekonomik Yapı

      Türkmenistan geniş topraklara sahip çölleşmiş bir ülkedir. Bununla birlikte ülkenin vahalarında yoğun sulu tarım gerçekleştirilmektedir. Ülke toprakları büyük miktarda doğal gaz ve petrol rezervi barındırmaktadır.

      Ülkenin tarım alanlarının yarısından fazlasında pamuk ekili olup uygulanan yanlış tarım ve sulama politikaları neticesinde ülkenin pamuk üretimi geçmiş yıllara göre önemli miktarda azalmıştır. FAO (U.N. Food and Agriculture Organization) verilerine göre Türkmenistan dünyanın 9. en büyük pamuk üreticisi konumunda olup yıllık 1 milyon ton civarında pamuk üretmektedir.

      Doğalgaz satışı, Rusya Federasyonu, Çin Halk Cumhuriyeti ve İran’a yapılmaktadır. Hazar Denizi ve ülkenin bazı bölgelerinde çıkarılan ham petrol Türkmenbaşı ve Seydi rafinerilerinde işlenmektedir.

      İplik ve kumaş sektöründe pek çok fabrika üretim yapmaktadır. Ayrıca, yeni iplik fabrikalarının kurulmasına devam edilmektedir. Diğer sanayi ürünlerinin üretimi konusunda da fabrikaların kurulması için çalışmalar devam etmektedir. Gıda üretimi konusunda son dönemde hızlı gelişmeler yaşanmakta olup hayvancılık ürünleri (salam, sosis, sucuk, pastırma, konserve et ürünleri), süt ürünleri (pastorize süt, yoğurt, dondurma, peynir), tavuk ürünleri (paket bütün tavuk, parça tavuk, yumurta), tahıl ürünleri (makarna, bisküvi, çikolata, paketli ekmek), salça, meyva suyu, mineral su gibi pek çok alanda yerli üretim yapılmaktadır.

      2009 yılında yaşanan Küresel ekonomik kriz ve Türkimenistan’ın Rusya ile doğal gaz ileti üzerine yaşadığı anlaşmazlıklar, ülkenin Rusya üzerinden ihracat yolunun kapanmasına neden olmuştur. Ancak Ç.H.C. ile yapılan anlaşmalar neticesinde yeni bir boru hattı inşa edilmiş olup ülkenin en önemli doğal gaz ithalatçısı Ç.H.C.’dir.

      Türkmen ekonomisine ilişkin veriler geçmişte devlet sırrı olarak nitelendirilmiştir. Ancak, yeni hükümet bir İstatistik Ajansı kurmuştur. Bununla birlikte açıklanan veriler ekonomik durumla ilgili gerçek durumu yeterince ortaya koymamaktadır.

      Başkan Berdimuhamedov’un yönetime gelmesinden sonra ülkede uygulanmakta olan ikili kur sistemine son verilmiş, ülke parası Manat’ın değeri yeniden belirlenmiş, benzin fiyatlarına sağlanan sübvansiyonlar azaltılmış, Hazar Denizi kıyısında özel turizm bölgesi kurulması kararı alınmıştır. Hükümetin ülkeye yabancı yatırımların çekilmesi yönünde bir niyeti olmasına karşın, bürokratik engeller nedeni ile yeterli miktarda yabancı sermaye girişi ve yatırım olmamıştır.

    • Ekonomi Politikaları

      Türkmenistan, diğer eski Sovyet Cumhuriyetlerine göre SSCB’nin dağılmasından en az etkilenen ülke olmuştur. 1991 yılını takip eden bağımsızlık sonrası dönemde dünya fiyatlarıyla doğal gaz ihraç edilmesine başlanmasıyla, ülke ekonomisinde ve dış ticaret dengesinde önemli iyileşmeler gözlenmiştir.

      Ülkede dış ticaret ve döviz kuru rejiminde 1996 yılında bazı reformlar başlatılmıştır. 1997-1998 yıllarında Türkmen doğalgaz ihracatının Rusya tarafından engellenmesi ülke dış ticaret ve yatırım işlemlerinin finansmanını zorlaştırmış; pamuk rekoltesinde yaşanan istikrarsızlık da bunlara eklenince ülkenin mali imkanları olumsuz etkilenmiştir.

      Bu dönemde doğalgaz ihracatından döviz elde edilememesi nedeniyle döviz sıkıntısı başlamış, resmi kur ve piyasada uygulanan karaborsa kur arasındaki farkı giderek açılmıştır. 1999 yılının ikinci yarısında bu fark yüzde 200’lük oranlarla ifade edilir hale gelmiştir. Hükümetin ihracatı artırma politikalarına ağırlık vermesi sonucunda ülkede elde edilen ham maddelerin işlenip ihraç edilmesi öncelik kazanmıştır. Özellikle tekstil ve petrokimya sektöründe bu konu ile ilgili önemli adımlar atılmıştır.

      2000–2010 döneminde Sovyet tarzı bir “Sosyal ve Ekonomik Dönüşüm Stratejisi” uygulamakta olan Türkmenistan, bu planı uzatarak 2020 yılına kadar olan dönemi de içine alan yeni bir uzun vadeli kalkınma programını uygulanmaktadır. Bu stratejiye göre ithal ikamesine dayalı ve belli sektörler için yüksek üretim hedeflerinin konulduğu bir plan benimsenmiştir. Bununla birlikte reformların yetersizliği ve ülkedeki siyasi durum nedeniyle ülkeye giren yabancı yatırım kısıtlı seviyelerde kalmaktadır.

      Bağımsızlığın kazanılmasından sonra piyasa ekonomisine geçiş sürecinde gerçekleştirilmesi gereken özelleştirme faaliyetleri aradan geçen yıllara rağmen çok yavaş ilerleme kaydetmiştir. Enerji, telekomünikasyon ve ulaştırma sektörleri özelleştirme kapsamı dışında bırakılmış olup, sadece perakende ve hizmet sektörlerindeki küçük ve orta ölçekli işletmelerin özelleştirilmesi gerçekleşmiştir.

    • Ekonomik Performans

      2008 yılı Türkmenistan’da ekonomik açıdan büyük değişimlerin yaşandığı bir yıl olmuştur. İlk olarak benzin fiyatları yaklaşık %900 artırılarak dünya seviyelerine çekilmeye çalışılmıştır. Bunun yanı sıra her otomobil sahibine aylık 120 lt. Ücretsiz benzin verilmesine yönelik bir karne uygulaması getirilmiştir. Halka neredeyse ücretsiz olarak sağlanan doğalgaz, elektrik, su ve şehir içi telefon hizmetlerinin de ücretlerinin benzer şekilde artması beklenmektedir. Bunun yanı sıra, uzun süredir izlenen çifte kur politikası, 2008 yılının ilk aylarında yapılan işlemlerle eşitlenmiştir. 24.000 manat seviyelerinde seyreden piyasa dolar kuru aşağıya, 10 yıldır 5.200 manata sabit olan resmi kur ise yukarıya çekilerek 14.215’e eşitlenmiştir.

      Tüm bu gelişmeler, uzun yıllardır resmi kurdan yapılan uçak bileti ödemeleri, telefon ücretleri, gümrük vergileri gibi ödemelerin bir anda yaklaşık 3 kat artması ile sonuçlanmış, buna rağmen reel sektördeki fiyatların yeni kura göre düşürülmemesinin de etkisi ile ülkede ani bir fiyat yükselişi baş göstermiştir.

      Türkmenistan’ın küresel mali piyasalardan nispeten izole bir ülke olması 2008 yılı sonlarında ortaya çıkan ve 2009 yılında derinleşen küresel mali krizden az seviyede etkilenmesini sağlamıştır. 2009 yılında ülkenin ihracat ve büyüme rakamlarında yaşan düşüşlerin, küresel mali krizden ziyade Rusya ile doğal gaz iletiminde yaşanan anlaşmazlıklarla ilişkilendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

      Son dönemde artan hidro karbon fiyatları neticesinde ülke gelirleri artmış durumdadır.

    • Ekonomide Geleceğe Yönelik Beklentiler

      Bağımsızlığın kazanılmasından sonra, ekonomide devletçi yapı devam ettirilmiş, halen görevde bulunan Devlet Başkanı Gurbanguli BERDİMUHAMEDOV’un başlattığı yeni kalkınma ve gelişme dönemi programı çerçevesinde her alanda yatırımlar hızlanmıştır. Diğer taraftan, özel sektörün gelişmesi için küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi yönünde kanun çıkarılmış olmasına rağmen yaşanan gelişme beklentileri karşılamaktan uzaktır.

      Türkmenistan, özellikle Çin Halk Cumhuriyeti ile kurduğu doğalgaz satış birliği sonrası Çin Kalkınma Bankası’ndan temin ettiği yaklaşık 10 Milyar ABD Dolarlık uzun vadeli kredi çerçevesinde doğalgaz sektöründe yeni tesislerin kurulmasına hız vermiş, 2009 Yılı Aralık ayında Türkmenistan-Çin Doğalgaz Boru Hattı açılmıştır. Rusya Federasyonu’na olan bağımlılığın azaltılması ve satış noktalarının çeşitlendirilmesi çerçevesinde Türkmenistan-İran doğalgaz boru hattı 2010 yılı Ocak ayında devreye alınmıştır.

      Özellikle doğalgaz satış noktalarının çeşitlenmesi ile birlikte ülke gelirlerinde önümüzdeki dönemde mevcut artışın devam etmesi beklenmektedir. Bu gelir artışı, ülkede yatırımların hızlanmasına yol açacaktır. İzlenen kalkınma politikaları paralelinde tüm şehirlerde konut, okul, alış veriş merkezi, hastane, kamu idari binaları, şehir su ve kanalizasyon sisteminin yenilenmesi, şehirlerarası yolların uluslararası standartlarda inşası, otoyol köprülerinin yapımı, havaalanlarının yenilenmesi, yeni üretim tesislerinin kurulması gibi pek çok yatırım hayata geçirilmiş olup bahse konu altyapı yatırımlarının önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenmektedir. Ayrıca, Awaza Milli Turizm Bölgesinde yeni otellerin kurulmasına devam edilmektedir. Bununla birlikte, Hazar Denizinde gemi sektörünün gelişmesi, yeni tersane kurulması, Türkmenbaşı limanının yenilenmesi de ayrı bir proje olarak devam etmektedir. Bir şantiye görünümündeki ülkenin önümüzdeki yıllarda da pek çok yatırımla hızlı bir kalkınma dönemi içerisinde olacağı düşünülmektedir.

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica