Özbekistan Hakkında Bilgi

Özbekistan Hakkında Bilgi

  • Coğrafi Konum

    Orta Asya’nın merkezinde bulunan Özbekistan’nın komşuları Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Türkmenistan olup yüzölçümü 447.400 km2’dir. Ülke güneybatıdaki Ceyhun (Amuderya) ile kuzeydoğudaki Seyhun (Sırderya) ırmakları arasında uzanan toprakların büyük bölümünü kapsar. Ülkenin kuzey ile güney ucu arası 925 km, doğu ile batı ucu arası 1.400 km olup, sınırlarının toplam uzunluğu 6.221 km’dir. 1936’da kurulan Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti ile birlikte Özbekistan, 13 bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler : Andican, Buhara, Cizzah, Kaşkaderya, Namangan, Semerkant, Surhanderya, Sırderya, Taşkent, Fergana, Harezm ve Nevai bölgeleridir.

  • Nüfus
    :
    29,8 milyon
    Yüzölçümü
    :
    447.400 km2
    Başkent
    :
    Taşkent
    Başlıca Şehirler
    :
    Semerkant (392.000) Namangan (378.000)
    Telefon Kodu
    :
    +998
  • Topraklarının yüzde 46’sı yaylak ve bozkırlardan ve yüzde 41’i de çöl ve diğer arazi tiplerinden oluşan Özbekistan’ın toplam kara alanlarının yüzde 3’ü orman ve koruluk, yüzde 10’u ise tarıma elverişlidir. Ekilebilir alanların yaklaşık yüzde 95’i ise sulanabilmektedir. Bu özelliği ile Özbekistan, Orta Asya cumhuriyetleri arasında en iyi sulu tarım yapılabilen ülke konumundadır.

  • Siyasi ve İdari Yapı

  • ozbekistan_
  • 29 Aralık 1991 yılında yapılan seçimlerde Özbekistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri olan İslam Abduganiyeviç Karimov, oyların %86’sını alarak ülkenin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Eski Özbekistan Komünist Partisi Eylül 1991’de adını Demokratik Halk Partisi olarak değiştirmiş ve Özbekistan Yasama Meclisi’nde (Ali Meclis) çoğunluğu elde etmiştir.

    Demokratik sistemi yerleştirmek için çok partili sisteme geçilmesine inanan İslam Kerimov, alternatif partilerin kurulması için gerekli düzenlemeleri yapmıştır. Aralık 1994’de ilk çok partili demokratik seçimler yapılarak mevcut meclis oluşturulmuştur.

    Özbekistan’da, 26 Mart 1995 günü gerçekleştirilen referandum ile Devlet Başkanı İslam Kerimov’un görev süresi 2000 yılına kadar uzatılmıştır. Ocak 2000 tarihinde yapılan çok partili seçimde İslam Kerimov, oyların %92’sini alarak 2004 yılına kadar cumhurbaşkanı seçilmiş olup, görev süresi dolmadan, 8 Aralık 2001 tarihinde yapılan referandum neticesinde Cumhurbaşkanı Kerimov’un görev süresi bu defa 2007 yılına kadar uzatılmıştır. Son olarak, 23 Aralık 2007 tarihinde yapılan seçimlerde, İslam Kerimov 7 yıllık bir süre görev yapmak üzere halkın %88,1 oyuyla yeniden Cumhurbaşkanı seçilmiştir.

    Meclis; dar bölge seçim sistemine göre siyasi partilerin katıldığı oylamalar sonucunda seçilen 120 milletvekilinden oluşmaktadır. Görev süresi beş yıl olan Meclis, bir sonraki Meclis oluşuncaya kadar görevine devam etmektedir. Seçim günü 25 yaşını doldurmuş ve en az beş yıl süreyle Özbekistan’da daimi ikamet eden Özbek vatandaşları milletvekili seçilme hakkına sahiptir. Bir kişi aynı zamanda hem milletvekili hem de senatör olamaz. Milletvekilleri bilimsel ve pedagojik faaliyetin dışında ücret karşılığı başka bir faaliyette bulunamaz.

    Senato; Bölgesel temsil esasına göre seçilen 100 senatörden oluşur. Karakalpakistan Cokarı Kengesi (Yerel Meclis), 12 vilayet ve Taşkent Şehrine bağlı şehir ve ilçe meclislerine seçilen yerel meclis vekilleri tarafından yapılan ortak toplantılarda, gizli oylama ile 6’şar kişi (toplam 84) Senatör olarak belirlenmektedir. Bakiye 16 Senatör ise Cumhurbaşkanı tarafından bilim, sanat, edebiyat, ekonomi ve diğer alanlarda önemli konuma sahip, saygın kişiler arasından atanmaktadır. Senato’da bölgesel, siyasi ve diğer esaslara dayalı gruplar oluşturulamaz. Görev süresi beş yıl olup yeni Senato oluşturuluncaya kadar göreve devam eder. Seçim günü 25 yaşını doldurmuş, beş yıl daimi olarak ikamet eden Özbek vatandaşları senatör olma hakkına sahiptir. Dokunulmazlık hakkına sahip olan Senato üyeleri, suçlanamaz, gözaltına alınamaz ve yargılanamazlar. Senato’da daimi esasla çalışacak senatör sayısı toplam üyenin ¼’ünü geçemez, daimi çalışacak senatörler bilimsel ve pedagojik faaliyetin dışında ücret karşılığı herhangi bir gelir getirici işle meşgul olamaz.

  • özbekistan_bayrak
  • Seçim sonuçlarından sonra Başbakan ve Hükümet üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından tespit edilir. Başbakan ve Hükümet üyeleri Ali Meclis’den güvenoyu almalarını müteakip, Cumhurbaşkanı tarafından onaylandıktan sonra görevlerine başlamaktadır. Bakanlar genellikle Meclis dışından seçilmektedir. Bakanlar Kurulu Başbakan, 6 Başbakan Yardımcısı ve 14 Bakandan oluşmaktadır.

    Ülkede Karakalpakistan özerk bir bölgedir. Ayrıca, ülkede 12 vilayet vardır. Bu vilayetler Devlet Başkanı tarafından atanan vilayet Hâkimleri tarafından yönetilmektedir. Ancak Karakalpakistan özerk bir cumhuriyet olup kendine ait Bakanlar Kurulu bulunmaktadır. Ayrıca her vilayetin ortalama 10-12 adet ilçesi olup, ilçe hâkimleri vilayet hâkimleri tarafından atanmaktadır. Eğitim, sağlık, sosyal hizmetler ve kültür faaliyetlerini kapsayan hizmetlerin yürütüldüğü 164 ilçe ve 20’ye yakın şehir tipi ilçeler mevcut bulunmaktadır.

  • Nüfus ve İşgücü Yapısı

    Ülke nüfusu, 1991’de 20 milyon 702 bin, 2008 yılında 27 milyon 555 bine 2010 yılında ise 28,5 milyon olarak tespit edilmiştir. Nüfus büyüklüğü açısından BDT ülkeleri arasında Rusya ve Ukrayna’nın ardından üçüncü sırada, Orta Asya ülkeleri arasında birinci durumda olan ülkede 100 etnik unsur bulunmaktadır. Nüfusun, %80’ini Özbekler, %3,8’ini Ruslar, %4,9’unu Tacikler, %3,6’sını Kazaklar, %2,2’ini Karakalpaklar ve kalanını diğer milletler (Tatar, Kırgız, Türkmen, Ukraynalı, Azeri, Ermeni, Beyaz Rus, Yahudi, Alman, Koreli vs.) teşkil eder. Nüfus yoğunluğu km2 başına 62 kişi olup nüfusun % 36,1’i kent merkezlerinde, % 63,9’u ise kırsal bölgelerde yaşamaktadır. Kırsal bölgelerdeki nüfusun ¾’ünü Özbekler teşkil etmektedir.

    Genç bir nüfusa sahip olan Özbekistan’da nüfusun %56’sı 25, %34’ü 15 yaşın altındadır. Ekonomik faaliyetlerde bulunan nüfusun %56,7’sini erkekler, %43,3’ünü kadınlar oluşturmaktadır. Resmi rakamlara göre yaklaşık 22.900 kişinin işsiz olduğu ve işsizlik oranının %0,1 olduğu belirtilmektedir

  • Ekonomik Yapı

    GSYİH’nin Sektörlere Göre Dağılımı
    % 2012a 2013b 2014b 2015b 2016b 2017b
    GSYİH 8.0 7.3 6.9 6.6 6.2 6.0
    Tarım 7.0 5.8 5.5 5.3 5.1 5.2
    Sanayi 7.7 6.6 6.2 6.0 5.8 5.7
    Hizmetler 14.5 8.3 7.9 7.5 6.9 6.5
  • Ekonomi Politikaları

    Özbekistan, eski Sovyetler Birliği ülkeleri arasında 1990-1996 döneminde sanayi üretiminde reel artış sağlayan tek ülke olmuştur. Ancak Özbekistan, 1996 yılında ithal ikameci politika çerçevesinde döviz ve ithalat kontrolünü benimsemiştir. Özbek Hükümeti tarafından uygulanan bu politika IMF tarafından eleştirilmiş ve sonuç olarak 185 milyon dolarlık stand-by kredisi dondurulnuştur. Kasım 1996’da kabul edilen “Merkezleştirilmiş Döviz Meblağlarının Tüketim Malları İthalatı İçin Kullanılması Hakkında” 405 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, ‘’konvertibilite’’ ile ilgili yeni düzenlemeler getirmiştir. Döviz işlemlerini geliştirerek, merkezleştirilmiş döviz meblağlarını daha verimli şekilde kullanmak ve Özbekistan iç pazarına düşük kaliteli malların girmesini engellemek amacıyla hazırlanan yasa, daha önceki yasalarla özel ve tüzel şahıslara tanınan Sum’u dövize çevirme hakkını sağlayan düzenlemeleri iptal etmiştir.

    1996 yılında kurumsal piyasa reformları, milli ekonominin büyümesinde sürekleyici rol oynamaya başlamıştır. Küçük ve orta ölçekli firmaların gelişmesiyle birlikte büyük ölçekli şirketlerin özelleştirilmesi gündeme gelmiştir. Halen büyük ölçekli şirketlerin hisseleri ihale yöntemiyle satılmaktadır.

    Mayıs 1998 tarihinde Özbek Hükümeti tarafından kabul edilen “Yabancı Yatırımlar Kanunu” ile ülkeye daha fazla yatırım çekilmesi amaçlanmıştır. Bu kanuna göre yabancı sermayeli şirketlere çeşitli vergi istisnaları ve sermaye malları için gümrük vergisi muafiyeti tanınmıştır. Söz konusu Kanun, 2005 yılında revize edilmiştir.

    Uygulanan sıkı maliye ve para politikaları sonucunda 1994 yılının ortasından itibaren enflasyon oranlarında büyük düşüş gözlenmiştir. Resmi kaynaklara göre 1994 yılındaki enflasyon oranı % 1.568 iken 1998 yılında % 29’a düşmüş, 2001 yılında %27, 2002 yılında %21, 2003 yılında %3,8 ve 2004 yılında %3,7 düzeyinde kalmıştır. 2005 yılında yeniden artarak %7,8’e yükselen enflasyon, 2006 ve 2007 yıllarında %6,8; 2008‘de %7,8 ve 2009 yılında ise 7,4 olarak gerçekleşmiştir.

    Özbekistan ekonomisini son yıllarda etkileyen en önemli olay, 2009 krizidir. Krizden diğer ülkelere nazaran Özbekistan daha az etkilenmiştir. Dışa kapalı merkeziyetçi bir ekonomiye sahip olması özelliği nedeniyle dünyadaki değişimlerden daha geç ve dolaylı etkilenmektedir

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica